e-pilepsy

Dostępne są nowe metody leczenia. Porozmawiaj z nami o możliwości uwolnienia się od napadów padaczkowych.

Informacje na temat projektu E-PILEPSY

E-PILEPSY to europejski projekt, którego głównym celem jest zwiększenie świadomości i dostępności zabiegów operacyjnych stosowanych w leczeniu padaczki w różnych krajach. Zabiegi operacyjne stosowane w leczeniu padaczki to ustalona metoda terapeutyczna wykorzystywana w leczeniu pacjentów z lekooporną padaczką ogniskową

Informacje o projekcie E-PILEPSY

Co to jest padaczka?

Wszyscy jesteśmy narażeni na wystąpienie napadu padaczkowego. Napad taki wystąpi u jednej na
dwadzieścia osób w ciągu całego życia. Jednakże u niektórych osób równowaga hamowania i pobudzania obszarów mózgu zostaje zaburzona, co prowadzi do wystąpienia wielokrotnych uogólnionych napadów padaczkowych. Zaburzenie tej równowagi może zostać wywołane przez szereg czynników…

Padaczka

Co to jest zabieg operacyjny stosowany w leczeniu padaczki?

Najczęściej wykonywanym zabiegiem operacyjnym w obrębie mózgu jest operacja resekcyjna. Operacja resekcyjna w leczeniu padaczki polega na usunięciu części mózgu powodującej napady padaczkowe, co oznacza, że może być stosowana wyłącznie u osób, u których napady rozpoczynają się w jednym obszarze mózgu. Jest to padaczka ogniskowa.

Zabieg operacyjny stosowany w leczeniu padaczki

Projekt finansowany przez Europejską
Agencję Wykonawczą ds. Konsumentów, Zdrowia i Żywności

Informacje na temat projektu

E-PILEPSY to europejski projekt, którego głównym celem jest zwiększenie świadomości i dostępności zabiegów operacyjnych stosowanych w leczeniu padaczki w różnych krajach.

Zabiegi operacyjne stosowane w leczeniu padaczki to ustalona metoda terapeutyczna wykorzystywana w leczeniu pacjentów z lekooporną padaczką ogniskową. Jednakże nadal w środowisku lekarzy i pacjentów brakuje świadomości na temat potencjalnych kandydatów i możliwych korzyści związanych z operacyjnym leczeniem padaczki.

Projekt E-PILEPSY został stworzony przez grupę 13 ośrodków pełniących rolę partnerów stowarzyszonych, a kieruje nim kolejnych 15 ośrodków współpracujących. Głównym oczekiwanym rezultatem tego projektu jest zwiększenie liczby i odsetka dzieci i dorosłych w Europie, wyleczonych z
padaczki opornej na leczenie dzięki poprawieniu dostępu do optymalnych operacji stosowanych w leczeniu padaczki w całej Europie.

Do aspektów projektu E-PILEPSY należą:

  • poprawa dostępności do informacji
  • ułatwienie procesu kierowania do oceny
  • udoskonalenie narzędzi oceny
  • udoskonalenie analizy badań, a także prowadzonych w różnych ośrodkach szkoleń rzeznaczonych dla osób uczestniczących w zabiegach stosowanych w leczeniu padaczki.

Co to jest padaczka?

Wszyscy jesteśmy narażeni na wystąpienie napadu padaczkowego, a napad taki wystąpi u 1 na 20 osób w ciągu całego życia. Jednakże u niektórych osób równowaga hamowania i pobudzania obszarów mózgu zostaje zaburzona, co prowadzi do wystąpienia wielokrotnych uogólnionych napadów padaczkowych lub też dochodzi do zaburzenia równowagi w jednej części mózgu, co wywołuje wielokrotne ogniskowe napady padaczkowe.

Zaburzenie tej równowagi może zostać wywołane przez szereg czynników, w tym:

  • Geny pacjenta
  • Uszkodzenie części mózgu od urodzenia
  • Uraz głowy, udar lub zakażenie mózgu
  • Nieprawidłowy rozwój części mózgu z powodu obecności guza lub
    stosowania niektórych leków/alkoholu.

Padaczka nie jest schorzeniem szczególnie rzadkim; choroba ta pojawi się u 1 na 30 osób, jednakże w danym momencie na padaczkę choruje mniej niż 1 na 100 osób w populacji, ponieważ wielu pacjentów wraca do zdrowia. U około jednej trzeciej chorych padaczka nie daje się kontrolować za pomocą leków przeciwpadaczkowych. Dla tych pacjentów potrzebne są inne metody leczenia.

Co to jest napad padaczkowy?

Mózg jest złożonym organem, składającym się z ponad 100 miliardów wzajemnie połączonych komórek nerwowych, które przetwarzają i gromadzą informacje. Ta sieć komórek nerwowych generuje nasze myśli i uczucia, kontroluje nasze ruchy i pozwala nam odczuwać otoczenie.

Komórki nerwowe zbudowane są z elementu głównego i odgałęzień nazywanych dendrytami, które wykrywają określone substancje chemiczne, oraz wypustki nazywanej aksonem. Kiedy komórka nerwowa jest wystarczająco „pobudzona”, wysyła impuls elektryczny w dół aksonu, co prowadzi do uwolnienia substancji chemicznych na wyspecjalizowanych zakończeniach, a substancje te mogą pobudzać kolejne komórki nerwowe lub zapobiegać (hamować) pobudzeniu innych komórek nerwowych.

Jeśli w mózgu dochodziłoby tylko do pobudzenia, wówczas wszystkie komórki nerwowe rozpoczęłyby wysyłanie impulsów elektrycznych jednocześnie, co doprowadziłoby do wystąpienia „burzy elektrycznej”. Jeśli w mózgu dochodziłoby tylko do hamowania, mózg przestałby działać. W związku z tym istnieje precyzyjna równowaga pomiędzy hamowaniem i pobudzaniem, która jest niezbędna do funkcjonowania mózgu.

W trakcie napadu padaczkowego dochodzi do zaburzenia równowagi, co prowadzi do zbytniego pobudzenia i „burzy elektrycznej”. Może to wystąpić w tylko jednej części mózgu i nosi wówczas nazwę ogniskowego napadu padaczkowego lub w całym mózgu i mówi się wtedy o napadzie uogólnionym. Kiedy burza elektryczna rozpoczyna się w jednym obszarze, może rozprzestrzenić się na pozostałe części mózgu. Charakter napadu
padaczkowego zależy od miejsca, w którym rozpoczyna się taki napad, oraz od zakresu i szybkości jego rozprzestrzeniania się.

Na przykład: napad padaczkowy, który rozpoczyna się w obszarze mózgu kontrolującym ruchy dłoni, może rozpocząć się od drgania dłoni, ale w miarę rozprzestrzeniania się drganie może dotyczyć wszystkich kończyn, a pacjent może stracić świadomość, lub jeśli napad padaczkowy rozpocznie się w obszarze kontrolującym uczucia, pacjent może doznać nagłego, silnego uczucia strachu, a w miarę rozprzestrzeniania się burzy elektrycznej u
pacjenta może dojść do utraty świadomości.

Napady padaczkowe trwają zwykle mniej niż kilka minut, a następnie mózg może nie działać prawidłowo nawet do 15 minut, co przejawia się splątaniem i dezorientacją.

Co to jest zabieg operacyjny stosowany w leczeniu padaczki?

Jeśli leki przeciwpadaczkowe nie pozwalają kontrolować napadów padaczkowych, u niektórych pacjentów można rozważyć operację mózgu

Najczęściej wykonywanym zabiegiem operacyjnym w obrębie mózgu jest operacja resekcyjna. Operacja resekcyjna w leczeniu padaczki polega na usunięciu części mózgu powodującej napady padaczkowe.Oznacza, to że może ona być stosowana wyłącznie u osób, u których napady rozpoczynają się w jednym obszarze mózgu. Przypadek, kiedy napady padaczkowe rozpoczynają się wyłącznie w jednym obszarze mózgu, nosi nazwę
padaczki ogniskowej.

Istnieją różne rodzaje operacji resekcyjnej, które przeprowadza się w różnych obszarach mózgu w zależności od miejsca, w których rozpoczynają się napady. Niektóre zabiegi chirurgiczne polegają przede wszystkim na usunięciu zmiany widocznej w badaniu MRI – jest to tzw. lesionektomia. Inne operacje obejmują większe obszary mózgu. Mogą one dotyczyć całego lub większości jednego z płatów mózgu. Mózg podzielony jest na cztery
parzyste części:

  1. Płat czołowy
  2. Płat ciemieniowy
  3. Płat potyliczny
  4. Płat skroniowy

Operacja w obrębie płata skroniowego

Najczęstszym rodzajem operacji resekcyjnej wykonywanym u dorosłych pacjentów z padaczką jest zabieg w obrębie płata skroniowego. Płat skroniowy znajduje się po obu stronach mózgu tuż nad uchem. Odgrywa on istotną rolę w wypowiadaniu słów, słyszeniu i zapamiętywaniu. W związku z tym wiele osób z padaczką skroniową cierpi także przede wszystkim na zaburzenia pamięci.

Resekcja płata skroniowego oznacza, że tkanka mózgu w obszarze płata skroniowego jest usuwana lub wycinana w celu usunięcia ogniska napadu padaczkowego. Przednia część płata skroniowego oraz głęboka i środkowa część tego płata to obszary najczęściej zajętej procesem chorobowym. W częściach głębokich znajduje się struktura nazywana hipokampem, która uczestniczy w powstawaniu wspomnień.

Resekcja płata skroniowego wymaga odsłonięcia obszaru mózgu w drodze procedury nazywanej kraniotomią. Kiedy pacjent zaśnie po podaniu znieczulenia, chirurg wykonuje nacięcie w skórze głowy, usuwa część kości i odciąga fragment opony twardej – błony otaczającej mózg. Dzięki temu powstaje otwór, przez który chirurg wprowadza specjalne instrumenty służące do usunięcia tkanki mózgu. Wykorzystywane są także mikroskopy
chirurgiczne, aby zapewnić chirurgowi powiększony widok usuwanego obszaru mózgu. Chirurg wykorzystuje informacje zebrane w trakcie oceny przedoperacyjnej – a także w trakcie zabiegu – w celu zdefiniowania lub mapowania drogi do właściwego obszaru płata skroniowego. Po usunięciu tkanki mózgu opona twarda i kość umieszczane są z powrotem we właściwym miejscu, a skóra głowy przyszywana jest za pomocą nici lub mocowana za pomocą klamer.

Inne zabiegi chirurgiczne

Innym rodzajem interwencji chirurgicznej jest wszczepienie stymulatorów mózgu. Stymulatory wprowadzane do mózgu są obecnie przedmiotem badań. Zasadniczo ich zastosowanie można rozważyć u osób, u których nie można przeprowadzić operacji resekcyjnej.Głęboka stymulacja mózgu (DBS) to procedura chirurgiczna, dzięki której elektrody wszczepione do docelowych obszarów mózgu dostarczają kontrolowaną stymulację chirurgiczną. U niektórych osób ta procedura może złagodzić napady padaczkowe.

Znacznie częściej stosowane są stymulatory nerwu błędnego. Są to niewielkie urządzenia, podobne do stymulatora serca, które wszczepiane są pod skórę poniżej lewej kości obojczykowej. Urządzenie takie jest połączone za pomocą elektrody z nerwem błędnym po lewej stronie szyi. VNS okresowo stymuluje nerw błędny, aby zmniejszyć częstotliwość i intensywność napadów padaczkowych.

Kiedy należy rozważyć zabieg chirurgiczny?

Istnieje wiele czynników, które należy wziąć pod uwagę, zanim będzie można stwierdzić, czy wykonanie operacji mózgu jest sensowne.

Wykonanie zabiegu chirurgicznego można rozważyć, jeśli:

  • Wypróbowano kilka leków przeciwpadaczkowych, ale nie doprowadziły one do ustąpienia napadów
  • Napady padaczkowe rozpoczynają się w jednym obszarze mózgu
  • Ten obszar mózgu jest dostępny do wykonania zabiegu i może zostać usunięty bez znacznego pogorszenia ważnych funkcji, takich jak mowa,
    siła i wzrok
  • Prawdopodobieństwo ustąpienia napadów padaczkowych po operacji jest
    wysokie.

Czasem padaczka może zostać wywołana przez problem strukturalny w mózgu. Może on występować od urodzenia i ujawnić się w późniejszym życiu w postaci napadu padaczkowego lub może zostać spowodowany w późniejszym życiu przez uszkodzenie mózgu, np. w wyniku urazu, udaru, nowotworu lub infekcji. Jeśli wyniki badania wykażą, że napady padaczkowe wydają się pochodzić z danego obszaru, operacja mózgu może być dobrym rozwiązaniem.

U około 1 na 5 osób z napadami padaczkowymi pochodzącymi z jednego obszaru mózgu obraz mózgu w badaniu MRI jest prawidłowy. Jeśli wyniki innych badań wskażą na ten sam obszar mózgu, wówczas także możliwe może być przeprowadzenie operacji. Często niezbędne są dalsze badania, w
tym badania obrazowe mózgu lub EEG. U niewielkiej liczby osób zapis EEG musi zostać przeprowadzony bezpośrednio z mózgu. Zapisy takie mogą pomóc, jeśli jako źródło napadów padaczkowych podejrzewa się większy obszar mózgu i potrzebne są bardziej dokładne informacje dotyczące miejsca, w którym rozpoczynają się napady. Jest to tzw. EEG wewnątrzczaszkowe.

U niektórych bardzo małych dzieci ze zmianami widocznymi po jednej stronie obrazu MRI skierowanie do oceny może nastąpić przed zakończeniem pełnej próby z wykorzystaniem dwóch leków przeciwpadaczkowych.

Do operacji mogą także kwalifikować się osoby z padaczką związaną z wrodzonym osłabieniem jednostronnym (porażenie połowicze).

W jaki sposób ocenia się, czy pacjent kwalifikuje się o zabiegu?

Po skierowaniu do ośrodka specjalizującego się w zabiegach chirurgicznych stosowanych w leczeniu padaczki pacjent przejdzie wstępną konsultację, po której nastąpi pełna ocena. Będzie ona polegać na przeprowadzeniu kilku rodzajów EEG, zwykle w celu udokumentowania napadów padaczkowych, a także kilku typów badań obrazowych wykonywanych w celu znalezienia obszaru mózgu, który odpowiada za napady. Pacjenci przejdą także pełną ocenę procesu przyswajania wiedzy, co może obejmować dalsze badania obrazowe. Ma to na celu ustalenie, czy pacjent ma problemy z pamięcią, mową lub przyswajaniem wiedzy, oraz określenie, czy z operacją związane jest zagrożenie dla tych funkcji. Pacjent może także przejść konsultację neuropsychiatryczną w celu ustalenia, czego może spodziewać się po operacji, a także określić, czy możliwe jest wystąpienie zaburzeń nastroju.

Cały zespół wykonujący operację w związku z padaczką omawia wówczas wyniki badań w celu ustalenia, czy choremu można zaproponować zabieg bez ryzyka spowodowania dalszych problemów. Zespół spotyka się następnie z pacjentem i jego rodziną, przedstawia im wyniki, omawia proponowany zabieg oraz związane z nim korzyści i potencjalne zagrożenia. Decyzję o poddaniu się zabiegowi
chirurgicznemu podejmuje pacjent i/lub jego rodzina.

Jak przebiega operacja

Zabieg operacyjny stosowany w leczeniu padaczki może odbywać się na 3 sposoby:

  1. Usunięcie „złej” części mózgu
  2. Usunięcie połączenia „złej” części mózgu z pozostałymi obszarami tego narządu
  3. Wszczepienie stymulatora elektrycznego, który, poprzez stymulację elektryczną, zmniejsza pobudliwość „złej” („złych”) części mózgu

Działania niepożądane

Jednym z działań niepożądanych zabiegu operacyjnego stosowanego w leczeniu padaczki w obrębie płata skroniowego może być osłabienie pamięci. To, jak duży będzie to miało wpływ na pacjenta, zależy od wielu czynników, w tym tego, czy występuje już znaczące uszkodzenie obejmujące hipokamp i jak dobrze działała pamięć przed operacją. U innych osób po operacji mogą wystąpić trudności ze znalezieniem właściwego słowa lub
zaburzenia nastroju. Zrozumienie, kto jest najbardziej narażony na wystąpienie tych działań niepożądanych, jest ważne, aby można było zapewnić tym osobom poradę, zanim zaczną oni rozważać zabieg chirurgiczny.

Zagrożenia związane z operacją należy zbilansować z zagrożeniami związanymi z dalszymi niekontrolowanymi napadami padaczkowymi.

Jest ważne, aby pamiętać, że operacja mózgu w związku z padaczką nie musi zawsze doprowadzić do pełnego wyleczenia. W rzeczywistości napady padaczkowe ustąpią całkowicie prawdopodobnie tylko u połowy pacjentów, którzy przejdą leczenie chirurgicznie. W badaniach wykazano, że w sposób istotny zależy to także od miejsca, w którym powstaje napad padaczkowy oraz od tego, czy w obrazie MRI mózgu widoczna jest wyraźna zmiana odpowiedzialna za powstawanie napadów, w przypadku której możliwe jest usunięcie w całości.

W przypadku padaczki skroniowej, zwłaszcza w obecności blizn w obrębie hipokampa, nawet dwie trzecie pacjentów może cieszyć się ustąpieniem napadów po operacji.

RYSUNEK przedstawiający obraz MRI mózgu z lewostronnym stwardnieniem hipokampa (żółta strzałka). Hipokamp wydaje się mniejszy po stronie lewej, a także jaśniejszy w porównaniu do strony prawej.

Mózg składa się ze 100 miliardów komórek nerwowych i trylionów połączeń. Napad padaczkowy może wystąpić w małym obszarze mózgu, a następnie poprzez te połączenia może rozprzestrzenić się na inne obszary mózgu i wreszcie – cały narząd.

Zabieg operacyjny stosowany w leczeniu padaczki polega na zidentyfikowaniu głównego obszaru, w którym powstają napady, i jego usunięciu (pod warunkiem, że nie jest to obszar krytyczny dla ważnych funkcji, takich jak mowa i ruch). Zabieg ten nazywany jest operacją resekcyjną z zamiarem wyleczenia.

Operacja resekcyjna nie zawsze kończy się powodzeniem, ponieważ nie zawsze możliwe jest zlokalizowanie miejsca, w którym rozpoczynają się napady, lub po usunięciu części mózgu napady padaczkowe pojawiają się w innym obszarze. Czasem nie jest możliwe usunięcie obszaru, w którym pojawiają się napady, ponieważ jest to obszar kluczowy dla funkcjonowania mózgu.

Chirurg może wówczas podjąć decyzję o przecięciu połączeń, którymi rozprzestrzenia się napad (tzw. „podcięcie kory mózgu”). Operacja ta jest zasadniczo znacznie mniej skuteczna.

Jakie czynniki należy uwzględnić

Jeśli napady padaczkowe rozpoczynają się w wielu obszarach mózgu (napady wieloogniskowe) lub w całym mózgu (napady uogólnione), wówczas operacja resekcyjna nie jest zwykle możliwa. W zamian za to operacje wykonywane są z zamiarem złagodzenia napadów, przy czym prawdopodobieństwo ich ustąpienia jest znacznie niższe.

Drugą z najczęstszych postaci padaczki ogniskowej u dorosłych jest padaczka czołowa. Płaty czołowe to największe płaty mózgu. Niektóre z ich funkcji to funkcje ruchowe, w tym mowa, pamięć krótkotrwała i koncentracja. Niektóre obszary płatów czołowych nie zostały dobrze poznane i
uczestniczą w bardziej złożonych zachowaniach i uczuciach człowieka.Jeśli w badaniu MRI nie są widoczne zmiany, operacje w obszarze płata czołowego wymagają często wprowadzenia wewnątrzczaszkowych elektrod EEG do mózgu. Elektrody te wprowadzane są w warunkach sali
operacyjnej, a pacjenci są następnie przenoszeni na salę obserwacyjną w celu podłączenia elektrod do aparatu EEG i zapisu napadów padaczkowych

RYSUNEK; padaczka prawego płata czołowego, widać wiele głęboko położonych elektrod wprowadzonych w celu ustalenia, w którym miejscu rozpoczynają się napady padaczkowe. Z zapisu EEG wynika, że napad padaczkowy rozpoczyna się
na środku, w głębokich warstwach płata czołowego. Strzałka wskazuje miejsce, w którym zarejestrowano napad padaczkowy.

Rysunek: padaczka lewego płata czołowego. Rysunek przedstawia komputerową rekonstrukcję badania MRI pacjenta; lewy płat czołowy został zakreślony. Po stronie prawej widzimy ten sam mózg po naniesieniu na organ siatki elektrod wprowadzonych w celu ustalenia początku napadu padaczkowego i ważnych
funkcji.

Po operacji

Do życia bez napadów padaczkowych trzeba się przyzwyczaić. Potrzeba na to czasu nie tylko u pacjenta, ale także u jego bliskich. Pacjenci poddający się zabiegowi i ich rodziny mogą potrzebować dodatkowego wsparcia, aby przyzwyczaić się do nowej sytuacji. Konieczne jest dalsze stosowanie
leków, przynajmniej przez pewien czas, i nie ma gwarancji, że uda się je z powodzeniem odstawić. Około 50% osób może zrezygnować z farmakoterapii po operacji, o ile nie występują u nich napady padaczkowe.